Marokko, mensenrechten en migranten

M6De afgelopen maanden is er op het Allochtonenweblog veel aandacht besteed aan Marokko en de relatie van dat land met haar emigranten. Hieronder over deze onderwerpen een ‘factsheet’ en links naar een selectie van de artikelen die zijn verschenen. Dit bericht verschijnt ook als permanent dossier in de linkerkolom van het Allochtonenweblog. Opmerkingen, correcties en aanvullingen blijven van harte welkom.

Marokko is een koninkrijk. De koning, Mohammed VI (afgekort M6), wordt niet alleen beschouwd als wereldlijk leider, maar ook als geestelijk leider. De Koning is opperbevelhebber van de strijdkrachten en voorzitter van de Hoge Raad voor de Magistratuur. Alle belangrijke politieke beslissingen moeten met zijn instemming worden genomen.
Aan de laatste parlementsverkiezingen 2007 deden 33 partijen mee. Maar liefst 24 fracties veroverden een plek in het Marokkaanse parlement. De conservatieve partij Istiqlal (Onafhankelijkheid) won de verkiezingen met 52 zetels, gevolgd door de islamitische Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (PJD) met 47 zetels. De socialistische USF was de grootste verliezer en viel terug naar 36 zetels. De invloedrijke islamistische beweging Adl wa al Ishan (Rechtvaardigheid en Liefdadigheid) riep op tot een boycot van de verkiezingen. De politieke partij van de Berbers, de Parti Democratique Amazigh (PDA) werd verboden.
Slechts 37 procent van de kiesgerechtigden trok naar de stembus en dat was een dieptepunt. Volgens waarnemers een duidelijk teken van een wantrouwen in de overheid. Na de verkiezingen vormden Istiqlal en de USF opnieuw de regering onder leiding van premier Abbas El Fassi. In zijn kabinet zijn zeven van de 34 ministers vrouw.
Afgelopen zomer is er een 34ste politieke partij opgericht: de Parti Authenticite et Modernite (PAM). De oprichter van de partij is Fouad Ali el Himma, die al dertig jaar de beste vriend van de koning is. De verwachting is dat El Himma tegenwicht moet bieden aan de oprukkende islamisten van de Parti de la Justice et du Developpement (PJD), die onlangs hardliner en aartsconservatief Abdelilah Benkirane tot haar partijleider koos. PAM zal, vanwege de directe link met de koning, waarschijnlijk een grote aanhang verwerven.

Mensenrechten

In juli 1999 kwam er na ruim dertig jaar een einde aan het bewind van Koning Hassan II. Onder zijn regime, de jaren van lood genoemd, werden mensenrechten fors geschonden. Vlak voor zijn dood kwamen er voorzichtig hervormingen tot stand. De nieuwe koning, Mohammed VI ging hier mee door. Dit heeft geleid tot een opener klimaat in Marokko. Er kan meer worden gezegd en er is sprake van een grotere persvrijheid.
Om de jaren van lood te verwerken en fouten te herstellen, stelde de koning een  nationale verzoeningscommissie (Instance Equitxc3xa9 et Rxc3xa9conciliation, IER) in. Slachtoffers van het regime van Hassan II mochten voor de commissie hun verhaal doen en een deel van de slachtoffers ontving een schadevergoeding (van de 23000 dossiers hebben er 12000 een compensatie in geld gekregen). Ook formuleerde de commissie een aantal aanbevelingen.
Een aantal belangrijke onderwerpen blijven echter erg gevoelig: de rol en positie van de monarchie, de islam en de Westelijke Sahara.

Amnesty International vatte de mensenrechtensituatie in Marokko en deWestelijke Sahara in 2007 als volgt samen: xe2x80x9cDe vrijheid vanmeningsuiting, van vereniging en van vergadering werden nog steedsbeperkt en kritiek op de monarchie of andere onderwerpen die alspolitiek gevoelig werden beschouwd, werd door de autoriteiten bestraft.Mensenrechtenactivisten, journalisten, leden van de verboden politiekegroepering Al-Adl wal-Ihsan (Gerechtigheid en Liefdadigheid) enSaharaanse tegenstanders van het Marokkaanse bestuur van de WestelijkeSahara werden gearresteerd en vervolgd, en meer dan honderd islamistenwerden gedetineerd op verdenking van het plannen van of deelnemen aanterroristische acties. Arrestaties en collectieve uitwijzingen vanmigranten kwamen nog steeds voor. Er werden doodvonnissen uitgesproken,maar de regering handhaafde het de facto moratorium op executies.Ondanks het feit dat de autoriteiten een campagne tegen geweld tegenvrouwen startten, duurde het geweld tegen vrouwen voort. Mannen werdengevangengenomen wegens xe2x80x9chomoseksueel gedragxe2x80x9d.xe2x80x9d

Op een bijeenkomst op 1 december in Felix Meritis vertelde Ahmed elHerzni, voorzitter van de mensrenrechtenbeweging Conseil Consultatifdes Droits des Hommes (CCDH), dat zijn organisatie zich de afgelopenjaren voornamelijk heeft gericht op de schadevergoeding aan deslachtoffers. Er is niet gekozen voor het berechten van de beulen.Herzni: ‘Die beslissing was al genomen voordat ik bij de CCDH kwam. Ikleg me daarbij neer. Zelf heb ik 12 jaar in de gevangenis gezeten enzou persoonlijk mijn beulen wel gestraft willen zien, maar ik het ismoeilijk te bewijzen wie mij gemarteld heeft.’ Herzni liet op 1december weten dat  de CCDH zich nu gaat richten op de scheiding dermachten, in het bijzonder op de onafhankelijkheid van de rechterlijkemacht. De aanwezige schrijver Asis Aynan reageerde hierop met deopmerking dat een scheiding der machten inhoudsloos is wanneer dekoning aan het hoofd blijft staan van wetgevende, uitvoerende enrechtsprekende macht.

Links:
Voor meer van Amnesty, zie hier en hier.  Of Human Rights Watch hier. Zie ook mensenrechten in marokko, de website van de Marokkaanse mensenrechtenorganisatie AMDH en Les prisons marocaines ne valent pas mieux que Guantanamo. Zie ook Conseil Consultatif des Droits de l’Homme (CCDH) – een gouvernementele mensenrechten instantie opgericht door wijlen Koning Hassan II

Vrouwenrechten

Nazijn troonbestijging in 1999 kondigde Mohammed VI hervormingen aan diede participatie van de Marokkaanse vrouwen in de samenleving moestenbevorderen. In een toespraak tot het Marokkaanse Parlement stelde dekoning dat vrouwen nog steeds ondervertegenwoordigd zijn in demaatschappelijke en politieke instellingen. Positieve discriminatie isvolgens Mohammed VI niet voldoende, men moet xe2x80x9ceen grondige veranderingin de versleten mentaliteit (al-caqliyyxc4x81t al-bxc4x81liyah) en in hetcollectieve bewustzijn brengen, en de weg effenen voor de vrouw opdatzij in alle geledingen van het nationale leven kan participerenxe2x80x9d. Hijintroduceerde elf hervormingen op de Mudawwanah, het Marokkaansfamilierecht, waaronder: de toekenning van degezinsverantwoorde
lijkheid aan beide echtgenoten, de toekenning van hetvoogdijrecht aan de volwassen vrouw, de optrekking van de vereisteleeftijd voor het huwelijk tot achttien jaar voor beide geslachten, debeperking van de polygamie, de uitbreiding van het echtscheidingsrechtvan de vrouw en de vereenvoudiging van de huwelijksprocedures voorMarokkanen in het buitenland zodat zij voortaan alle desbetreffendeprocedures voor hun ambassades en consulaten kunnen regelen in plaatsvan in Marokko. Alhoewel de regels ten gunste van vrouwen zijnveranderd, is daarmee de gewenste mentaliteitsverandering nog nietbereikt. De positie van de Marokkaanse vrouw is in verschillende lagenvan de bevolking nog erg zwak. Om hier wat aan te doen is niet alleenwetgeving nodig, maar moet er volgens Latifa Jbabdi, parlementslid enactiviste van de Marokkaanse vrouwenbeweging, vooral wat verbeteren aande mentaliteit van de Marokkaanse bevolking.

Tamazight
Het xe2x80x98Berbersxe2x80x99 is de oorspronkelijke taal vanMarokko en ook nu nog de moedertaal van een groot deel van deMarokkaanse bevolking. De taak kent drie grote dialecten: het Tarifit(Noord-Marokko), Tamazight door  midden-Atlasberbers en het Tachelhit(Hoge Atlas en het zuidoosten) van Marokko. De term Tamazight wordt intoenemende mate gebruikt als overkoepelende term voor de verschillendevarianten.

Bij het opstellen van de eerste grondwet van het onafhankelijkeMarokko in 1962 werden de islam en het Arabisch uitgeroepen tot defundamenten van de Marokkaanse identiteit. Hierop volgde de arabiseringvan de samenleving en werd culturele diversiteit, waaronder deAmazightaal en -cultuur,  gezien als een bedreiging van de nationaleeenheid van het land.
In het jaar 2000 stelde de academicusMohamed Chafik het xe2x80x9cAmazigh manifestxe2x80x9d op. Hierin pleitte hij voorerkenning van het Tamazight als nationale en officixc3xable taal, hetherzien van de officixc3xable geschiedenis en de opening van een debat overde Amazighcultuur.  Op 30 juli 2001 liet Mohammed VI zich voor heteerst positief uit over xe2x80x9cde introductie van het Tamazight in hetnationale onderwijsxe2x80x9d. Met de invoering van Tamazightonderwijs werdbegonnen in 2003, voorafgegaan door de opening, in 2001, van  het IRCAM(Institut Royal de la Culture Amazighe) een multidisciplinairAmazighinstituut, gevestigd in Rabat.
In het onderwijs wordt steeds meer de mogelijkheid geboden onderwijs inTamazight te krijgen. Toch geldt voor het merendeel van de leerlingendat ze nog steeds les krijgen in een vreemde taal (Arabisch of somsFrans).
De laatste jaren zijn er steeds meer culturele Amazighfestivals, komener in Marokko, maar zeker ook in Nederland meer Tamazightorganisaties en iser een toenemend aantal publicaties over de Amazightaal en -cultuur.Toch blijft de officixc3xable taal van Marokko het (Marokkaans-)Arabisch, werd de Parti Democratique Amazigh (PDA) verboden,wordt de oprichting van een nationale Tamazight omroep gedwarsboomd enzorgt de overheid niet of onvoldoende voor Tamazight sprekendeambtenaren en/of tolken in gebieden waar lang niet iedereen hetArabisch beheerst.
Nederlandse links:

Westelijke Sahara
De "Zuidelijke Provincies" of de "Marokkaanse Sahara" zijn deMarokkaanse namen voor de Westelijke Sahara. In 1975 heeft Marokko eengroot deel van het gebied geannexeerd en een gewapend conflict metPolisario om de Westelijke Sahara dat tot dat jaar een Spaanse koloniewas. Behalve Marokko maakte ook Mauritanixc3xab aanspraak op het gebied. Innovember 1975 organiseerde Hassan II de Groene Mars, waarbij 350.000Marokkanen naar het grensgebied werden gezonden. In 1976 werd met steunvan Algerije de Arabische Democratische Republiek Sahara (ADRS)uitgeroepen als een onafhankelijke staat. Alhoewel Marokko geenvolkenrechtelijke steun ondervond, annexeerde het land een groot deelvan de Westelijke Sahara. Eind 1991 werd een staakt-het-vuren en eenvreedzame regeling van het conflict overeengekomen. Dit zogenaamdexe2x80x98settlement planxe2x80x99 hield in dat de bevolking van de Westelijke Saharazich middels een referendum uitspreekt over de definitieve status vanhet gebied. Sindsdien wordt er gesteggeld over de uitvoering van hetreferendum en alternatieve vredesvoorstellen.
Aanvankelijkerkenden 81 landen de ADRS als een onafhankelijk land, maar veertigdaarvan hebben hun erkenning ingetrokken. De annexatie door Marokkowordt niet officieel erkend, maar wordt wel gesteund door  25 staten.Het laatste aanbod van Marokko is autonomie voor de deelgebieden, meteen eigen parlement maar wel binnen de territoriale eenheid van hetkoninkrijk Marokko. Polisario wil liever een referendum over deonafhankelijkheid, autonomie of integratie met het Koninkrijk Marokko.Voor de Sahrawi’s blijft het een elementair mensenrecht zelf te mogenbeslissen over hun toekomst. Zie ook Africa’s last colony in Forbes.
Voor het merendeel van de Nederlandse Marokkanen is de WestelijkeSahara overigens geen item. Ze steunen wat dit betreft de Marokkaanseregering.
Links:

Of kijk hier (wikipedia), de westelijke sahara (uit belgie) of het vankaas blogspot

Marokko en haar migranten
Alhoewel Marokko de laatstejaren behoorlijke economische groei heeft gekend, kent het land nogsteeds flinke armoede en zijn de verschillen tussen een kleine rijkebovenlaag en een grote groep armen groter geworden. In vergelijking metlanden met een vergelijkbare rijkdom, kent Marokko tevens een relatiefbeperkte toegang tot onderwijs en dientengevolge een hoog percentageanalfabetisme.
De Marokkaanse regering moedigde vanaf de jarenzestig vooral uit de Berbersprekende gebieden – het zuiden en de Rif)de arbeidsmigratie aan. De emigranten vormen voor Marokko eenbelangrijke inkomstenbron: overmakingen door (arbeids)migranten naarMarokko vormen bijna 10 % van het GNP, inmiddels rond de 5 miljardeuro. Daarnaast profiteert Marokko ook van de zogenaamdenetwerkeffecten van migratie: contacten met bedrijven en overheden uitrijkere landen, investeringen en vooral ook kennis, zeker als migrantenterugkeren.

Bemoeienis
Onder meer uit economische overwegingen heeftde Marokkaanse overheid zich altijd intensief bemoeid met haaremigranten. Hiertoe financierde Marokko organisaties als de zogenaamdexe2x80x98Amicalesxe2x80x99 (Amicales des Travailleurs et Commerxc3xa7ants Marocains xc3 lxcex84etranger), die als waakhond fungeerde om de verbondenheid vanmigranten met Marokko niet te laten verslappen. Om meer grip te krijgenop de geldstroom werd een ministerie voor de Marokkaanse gemeenschap inhet buitenland  opgericht, evenals de Al Amal-Bank en de Hassan IIstichting. Behalve geld namen de migranten echter ook oppositioneleideexc3xabn mee, die voortkwamen uit een groeiend politiek bewustzijn vanarbeidsmigranten.
Mohammed VI nam in navolging van het rapport vande Verzoeningscommissie IER  afstand van de oude methodes van controle,zoals de xe2x80x98Amicalesxe2x80x99. Om voldoende inkomsten te ga
randeren nam hijmaatregelen waardoor het voor migranten aantrekkelijker engemakkelijker werd geld en investeringen via de officixc3xable kanalen telaten lopen. Omgekeerd is het zeer moeilijk om vanuit Marokko grotegeldbedragenover te maken naar Nederland: de Marokkaanse overheid blokkeert dietransacties, waardoor Nederlandse erfgenamen van Marokkanen weer terugmoeten naar Marokko en dat geld daar moeten uitgeven.

Omdat het voor Marokkanen bijzonder moeilijk is afstand te doen vanhet Marokkaanse staatsburgerschap, houdt Marokko grip op zijnemigranten (zie artikel van Thierry Baudet).Denk daarbij aan juridische kwesties als familie- en erfrecht en deproblemen diemet de Marokkaanse overheid kunnen ontstaan wanneer je je kind een naamgeeft die niet op de Marokkaanse namenlijst staat, zoals bijvoorbeeldeen Berberse naam.

Toch worden er vanuit Marokko nog steeds uitspraken gedaan diewrevel wekken en als ongewenste bemoeienis ontvangen worden. Dat wasbijvoorbeeld eerder dit jaar het geval toen de Marokkaanse minister vanmigratie Ameur verklaarde dat de Arabische taal en Marokkaanse cultuurmeer onder migranten moet worden verspreid en dat hij de 3 miljoenMarokkanen in het buitenland als de ‘de zeventiende provincie’beschouwt.

CCME
Om de relatie met migranten te verbeteren heeft Marokko de Conseil de la Communautxc3xa9 Marocaine xc3 lxe2x80x99Etranger (CCME)opgericht. Op 6 november 2007 liet Mohammed VI in een toespraak weten:"Ik heb besloten (…) tot de oprichting van een Raad voor onzegemeenschap in het buitenland. Het wordt een representatieve,efficixc3xabnte en geloofwaardige instelling, die zal worden geplaatst ondermijn toezicht, en die mijn persoonlijke aandacht krijgt. "  Deadviesraad wordt om advies gevraagd met betrekking tot het beleid datbetrekking heeft op de migranten, met name ten aanzien van religieuzeen culturele kwesties. Het orgaan heeft onder andere tot taakvoorstellen te doen die ten gunste komen van de positie van migrantenen die de betrekkingen met de ontvangende landen verbeteren. De raadbestaat uit 50 leden, waarvan er nu 37 zijn benoemd. Hiervan zijn ervier afkomstig uit Nederland: Nadia Bouras (historica aan de Universiteit van Leiden), Abdou Menebhi (activist, voorzitter Emcemo), Mohammed ElOuafrassi (bestuurslid Marokkaans mensenrechten komitxc3xa9)en Khemmar El Bakkali (imam in Den haag). De raad staat onder voorzitterschapvan Driss El Yazami, die in het dagelijks leven secretaris generaal isvan de in Frankrijk gevestigde Fxc3xa9dxc3xa9ration Internationale des Ligues desDroits de lxe2x80x99Homme (FIDH).

OnderMarokkaanse Nederlanders vinden soms felle debatten plaats over de politieke endemocratische ontwikkelingen in Marokko en de relatie van Marokko metde Marokkaanse diaspora. Het was in voorbije jaren vooral het Emcemo van de voormalige balling Abdou Menebhi dat hierover debatten organiseerde (zie bijvoorbeeld de website monadara.eu). De laatste jaren is de raad (CCME) waarin Menebhi zelf heeft plaats genomen onderwerp van debat geworden. Eerst ging het over de rol van Khadija Arib bij de oprichting van de raad, nu over de raad zelf.

De discussies gaan steeds weer vooral over de volgende vragen:

  • in hoeverre is er in Marokko echt sprake van democratischehervormingen en van verbetering van de mensenrechtensituatie? Is hetglas half leeg of half vol?
  • in hoeverre vindt er bemoeienis vanuit Marokko plaats met deMarokkaanse migranten in Europa, waarom, en vormt deze bemoeienis een belemmering voor de integratie?
  • is het mogelijk je verbonden te voelen met Marokko en tegelijkertijd te integreren in Nederland?
  • wat is de beste strategie om verbetering te brengen in dedemocratische en mensenrechtensituatie in Marokko en om de bemoeienisvan Marokko met haar diaspora te verminderen? Meewerken aaninitiatieven van de Marokkaanse overheid, zoals de CCME om vanbinnenuit verbetering te brengen, of is het juist beter voor deoppositie te kiezen? Verdient Marokko vooral aanmoediging of juistvooral kritiek?

Lees verder veel meer in het dossier Marokko, of klik op xc3xa9xc3xa9n van de onderstaande links.

Adviesraad Marokkaanse Migranten is instrument in tentakels van Marokko (Mohammed Benzakour)
Maak betrokkenheid bij Marokko niet verdacht (Khdija Arib)
Marokko en mensenrechten
Debat over politieke ontwikkelingen
verbondenheid met Marokko is evident en legitiem (verklaring Menebhi, Dahhan, Bouras e.a.)
Marokko wil invloed op Marokkaanse diaspora vergroten (Hassan Bahara)
Wij zijn Nederlandse burgers (manifest van Nederlandse Marokkanen die waarschuwen voor Marokkaanse controlepolitiek over Marokkaanse gemeenschap)
De greep van Marokko (uitzending Exc3xa9nvandaag) 
En, hoe was het in Marokko?
De moeizame relatie van Marokko met haar migranten
Debat in Rabat; over de Marokkaanse diaspora (Nadia Bouras en Roemer van Oordt)

Een selectie van de artikelen die voor maart 2007 op hetAllochtonenweblog zijn verschenen vindt u via onderstaande link in een pdf-document:

Download marokko_mensenrechten_migranten.pdf


(c) Allochtonenweblog

About Ewoud Butter

Schrijver, onderzoeker
This entry was posted in marokko. Bookmark the permalink.

1 Response to Marokko, mensenrechten en migranten

  1. Van Kaas says:

    Goed stuk! Er zijn wel een paar dingen die wat mij betreft uitleg behoeven, of anders beter geschrapt kunnen worden wat betreft de Westelijke Sahara.

    De bewering: “In 1976 werd met steun van Algerije de Arabische Democratische Republiek Sahara (ADRS) uitgeroepen” valt op. Voor zoiets is geen steun nodig. Alleen in de Marokkaanse visie die het Polisario als een Algerijns complot beschouwd is de toevoeging onontbeerlijk.

    De bewering dat de annexatie door Marokko niet officieel wordt erkend, maar wel gesteund door 25 staten maakt me nieuwsgierig, welke staten zouden dat zijn en hoe uit die steun zich?

    Voor een goed begrip is verder wel nuttig om de aanwezigheid van de militaire waarnemersmissie van de Verenigde Naties te noemen, de MINURSO.
    (Als die wordt teruggetrokken, en daar wordt voor gepleit oa. door Frank Ruddy, dan kan de oorlog weer snel beginnen.)

    Ook het bestaan van de kostbare, 2000 kilometer lange Marokkaanse verdedigingsmuur, die is omgeven door uitgestrekte mijnenvelden, tussen het geannexeerde gebied en het Polisario gebied had kunnen worden genoemd.

    Het idee van een referendum, dat was overeengekomen in het kader van de vredesonderhandelingen, wordt inmiddels door Marokko niet meer aanvaard. Marokko wil geen referendum meer en wil *uitsluitend* praten over het eigen autonomie-voorstel.

    De Saharaanse vluchtelingen in Algerije worden door de Koning, of beter gezegd de Sultan van Marokko beschouwd als ontvoerde Marokkanen die gevangen worden gehouden door Algerije. Ter gelegenheid van mensenrechtendag op 10 december heeft M6 verklaard:
    “As we celebrate this historic event, which stands for justice, freedom and human dignity, we cannot but condemn the humiliation and suffering inflicted upon Moroccan citizens who are detained in the Tindouf camps, in gross violation of the basic principles of international humanitarian law.”
    http://www.ccdh.org.ma/spip.php?article989

    Opgemerkt moet worden dat westerse journalisten wel vrije toegang hebben tot de vluchtelingekampen waar M6 over spreekt, maar niet tot de Westelijke Sahara die hij bezet houdt.

    En overigens is de CCDH geen “mensenrechtenbeweging” maar een koninklijke adviesraad met een politieke opdracht.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s