Echte en valse hervormers (Fouad Laroui)

FouadlarouiDe echte islamitische hervorming komt niet van islamisten zoals Tariq Ramadan, maar van normale moslims. En die hervorming is trouwens allang gaande. Des te vreemder is het dat Nederlandse overheden de islamisten maar steeds het hof blijven maken.

Sinds de intrede op het internationale toneel van de politieke islam, met de machtsgreep van Khomeini in Iran, in 1979, wordt vaak gezegd dat de islam hervormd zou moeten worden; dat de islam behoefte heeft aan zijn eigen Luther of zijn eigen Calvijn.

Dat zou de onvermijdelijke voorwaarde zijn voor zijn vreedzame aanpassing aan Europa, aan de xe2x80x98Europese waardenxe2x80x99. Deze opvatting is totaal onjuist en getuigt van een groot gebrek aan kennis van de islam. Helaas is ze erg hardnekkig.
Tariq Ramadan heeft een keer op het omslag van een goot Amerikaans tijdschrift gestaan onder de kop: Islamxe2x80x99s Luther? Wat bewijst dat ook een groot Amerikaans tijdschrift onnozelheden kan uitkramen.

Laten we de feiten nog even op een rijtje zetten, om te beginnen met deze: Luther kwam in opstand tegen een Instituut, namelijk de Kerk. Welnu: in de islam bestaat zoxe2x80x99n Instituut niet. In de islam bestaat geen Kerk in de betekenis van de Kerk uit de tijd van Luther en Calvijn, waarover werd gezegd xe2x80x98buiten de Kerk geen heilxe2x80x99. Er is geen priester, geen pastoor, geen dominee, geen bisschop, geen synode, geen paus.

De xe2x80x98imamsxe2x80x99 waarover men zo graag spreekt en wier rol hier in Nederland door de autoriteiten schromelijk `wordt overschat, spelen in de islam geen enkele rol: ze kunnen geen sacramenten toedienen, zoals de priesters; ze kunnen niets veranderen aan de geloofsleer; ze kunnen niemand excommuniceren. Hooguit kunnen ze adviezen geven, maar de gelovige is niet verplicht die adviezen op te volgen. Zelfs de fameuze fatwaxe2x80x99s waarover zoveel gesproken wordt sinds de fatwa die Khomeini uitsprak tegen Rushdie, zijn niets meer dan raadgevingen. Als iemand niet tevreden is over een fatwa, kan hij een beroep doen op een andere geleerde, net zolang tot hij de fatwa te pakken heeft die hem het meest bevalt.

Baard in de wind
Mensen denken soms dat ook de islam zoiets als een kerk kent omdat ze op televisie ayatollahs zien (zoals Khomeini, inderdaad) en mullahs, de baard in de wind, de tulband in slagorde. Maar dan gaat het om sjiieten, die maar een kleine tien procent van de moslims in de wereld vertegenwoordigen. De overgrote meerderheid is soennitisch: de Marokkanen, de Turken en de Indonesixc3xabrs, die samen 97 procent van de Nederlandse moslims uitmaken, zijn soennitisch.

Voor hen bestaat er dus geen instituut dat te vergelijken is met de Kerk waartegen Luther en Calvijn in opstand kwamen. Vroeger hadden de soennieten een xe2x80x98kaliefxe2x80x99, die een soort Paus was, maar in 1924 heeft Mustafa Kemal Atatxc3xbcrk het kalifaat afgeschaft. Vandaag de dag pretendeert de universiteit Al-Azhar in Caxc3xafro de soennieten aan te sturen.

Maar die heeft daar geen enkele rechtvaardiging voor, en de meeste soennieten kennen haar weinig gewicht toe. Wat de predikers betreft die op de satellietzenders zijn verschenen: die hebben voor een moslim uit Rotterdam niet mxc3xa9xc3xa9r gezag dan een televisiedominee uit Alabama voor een protestant uit Zwolle. Het is een kwestie van individuele keuze. De televisie kun je altijd uitzetten.

Dus volgt de conclusie onmiddellijk: in de islam kan er geen Luther of Calvijn zijn, om de simpele reden dat er geen enkel Instituut bestaat, geen enkele Kerk, waartegen die zich zou kunnen afzetten

Interpretatie
Wat kan een xe2x80x98hervormerxe2x80x99 wxc3xa9l? Exc3xa9n ding maar: zijn eigen interpretatie van de islam en van de soenna (de woorden van de Profeet) voorleggen aan wie het wil horen. En daar zie je wie de echte hervormers zijn en wie de bluffers. Laten we xc3xa9xc3xa9n voorbeeld nemen: dat van de hudxc3xbbd, dat wil zeggen de lijfstraffen zoals de Koran en de soenna die voorschrijven. Tot de dag van vandaag worden de handen van een dief afgehakt, in Saoedi-Arabixc3xab, Soedan of bij de Taliban, en worden overspelige vrouwen gestenigd; dat zijn de hudxc3xbbd. Maar in de meeste moslimlanden bestaan dat soort straffen niet. Ze zijn de facto afgeschaft. In een diep islamitisch land als Marokko is al eeuwen geen hand afgehakt en niemand gestenigd.

En wat stelt Tariq Ramadan voor, als het gaat om diezelfde hududd? Een moratorium! Dat is wat hij taxe2x80x98lic noemt in het Arabisch: taxe2x80x98lic wil zeggen xe2x80x98opschortingxe2x80x99.
Dus terwijl in feite al die dingen zijn afgeschaft, van Turkije tot Jemen, van Indonesixc3xab tot Marokko, maakt Ramadan zich druk over het instellen van een pauze… En toch, zelfs voor dit voorstel dat eigenlijk erg bangig is, is hij zo fel bekritiseerd door de meest bekrompen moslims, dat hij in Saoedi-Arabixc3xab een persona non grata is geworden.

Dat is de kern van het probleem. Bij gebrek aan een Instituut blijft slechts de tekst over: de Koran en de soenna. En de tekst vormt dus de basis voor de legitimiteit van de islamisten. Ze kunnen er niet van afwijken zonder meteen tegen iemand aan te lopen die xe2x80x98legitiemerxe2x80x99 is dan zij, namelijk degene die elke afwijking van de oorspronkelijke tekst afwijst, die elke nieuwe interpretatie (ijtihad) weigert. En omdat er geen Instituut bestaat dat de dingen een beetje vooruit helpt, zitten we in een patstelling.

 

Betekent dat dat de hervorming onmogelijk is? Nee, ze is mogelijk.Sterker: ze heeft reeds plaatsgevonden, in de loop van de 20ste eeuw,vxc3xb3xc3xb3r de verschijning van het islamisme en zijn moderne epigonen zoalsRamadan. Hier moet je wel een onderscheid maken tussen xe2x80x98moslimxe2x80x99 (hijdie de algemene en geestelijke strekking van de Koran tot persoonlijkeleidraad van zijn leven maakt) en xe2x80x98islamistxe2x80x99 (hij die de politiekemacht wil grijpen om zijn eigen opvatting van de Koran aan allen op teleggen).

Zolang men die twee met elkaar blijft verwarren – en men verwart zevaak met elkaar, in Den Haag en elders – sleept men zich van debaclenaar debacle, zoals de affaire Ramadan laat zien.

Moonwalk
Veel moslims, in het bijzonder de seculiere moslims in Turkije,Indonesixc3xab of Marokko, hebben hun hervorming al een hele tijd geledendoorgemaakt, simpelweg door te accepteren dat hun landen werdenbestuurd met behulp van het moderne recht, en niet door de sharia (deKoranwet). Het zijn alleen de islamisten die de sharia opnieuw willeninvoeren. En toch lijken de overheden in Nederland alleen met dieislamisten te willen praten, die niets kunnen hervormen, om de redenendie we hierboven hebben gezien.

De islamisten accepteren de evolutie niet die de moslimlanden in deloop van de 20ste eeuw hebben doorgemaakt, en die geleid heeft tot eenverbod op de polygamie in Tunesixc3xab en in Turkije, of in de afschaffingvan de hudud overal (met uitzondering van enkele landen die in deMiddeleeuwen zijn blijven steken). Ze willen ons terug in de tijdsturen, terwijl ze het laten lijken alsof ze een stap voorwaarts doen.

Het is, kortom, aan een vreemd en zeer reactionair ballet, een soortmoonwalk, dat de zogenaamde hervormers onder de islamisten zichoverleveren; en dit bizarre ballet schijnt ze geliefd te maken bijnaxc3xafevelingen als Tony Blair, de stad Rotterdam, sommige Nederlandseuniversiteiten en alle ministers van Integratie – tot twee wekengeleden.

Lessen
Misschien is het tijd lessen te trekken uit wat er nu in Rotterdam isgebeurd: het is tijd om met moslims te praten, en op te houdenislamisten het hof te maken. Het is tijd een xe2x80x98postislamistischexe2x80x99 islambinnen te gaan, na d
e periode die begon met het soennitische islamismevan de Moslimbroeders (de politieke organisatie die in 1928 isopgericht door Tariq Ramadans grootvader).

Deze postislamistische islam moet leunen op vrijheid en rede, en nietop verstarde dogmaxe2x80x99s. Hij moet xe2x80x98functioneel agnostischxe2x80x99 zijn, dat wilzeggen dat ieder zou moeten functioneren in de maatschappij alsof hijof zij agnostisch was. Hij moet humanistisch zijn en democratisch. Diepindividualistisch, omdat er geen enkel instituut bestaat dat een moslimvoorschrijft wat hij moet geloven of denken, moet hij de twee evenachterhaalde noties van xe2x80x98oemmaxe2x80x99 en verzuiling achter zich laten. Eenzeer ambitieus programma, zeker. Maar dat zou tenminste een warehervorming zijn.

De islamisten accepteren de evolutie niet die de moslimlanden hebbendoorgemaakt. Ze willen ons terug in de tijd sturen, terwijl ze hetlaten lijken alsof ze een stap voorwaarts doen.

Fouad Laroui is wetenschapper en schrijver. Hij werd in Marokkogeboren, studeerde exacte wetenschappen in Parijs en werkt en woont inNederland.

About Ewoud Butter

Schrijver, onderzoeker
This entry was posted in islam, opinie. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s