Is 'Alleen maar nette mensen' een racistisch boek?

Over de roman ‘Alleen maar nette mensen’ van Robert Vuijsje is de afgelopen week volop gedebatteerd. Het boek, waarmee Vuijsje de Gouden Uil won, zou koloniaal, racistisch en seksistisch zijn. De critici vallen vooral over de manier waarop Vuijsje zwarte vrouwen typeert in zijn boek. Hoofdpersoon David, een joodse jongen uit Amsterdam-Zuid gaat daarin op zoek naar ‘een echte negerin’ met een groot libido, dikke billen en intelligent. Hij zoekt haar in Amsterdam-Zuidoost en zou daarmee volgens stadsdeelvoorzitter Sweet het stadsdeel stigmatiseren als ‘een plek waar je makkelijk goedkope seks kunt krijgen. Zuidoost bestaat echt uit veel meer dan alleen maar vrouwen die gaan voor seks,” aldus Sweet in Trouw . Ze ergert zich ook aan het cliché van de hete, willige, zwarte vrouw:”Terwijl er zoveel vrouwen bezig zijn met hun carriere in plaats van met seksueel genot”.

Cultureel antropologe Irma Accord gaat nog wat verder. Zij noemt het boek in Trouw ‘seksistisch en racistisch’.”Ik was heel erg verbijsterd toen ik het voor het eerst las. Waarom is deze man zo bezig om vrouwen te kwetsen?” Vuijsje zou met zijn karikaturale seksuele fantasieën schade berokkenen zegt zij. Accord: “Straks komt dit boek op de literatuurlijst op school en dat vind ik heel erg.Jongeren hebben juist behoefte aan positieve voorbeelden.”

Sociaal werkster Cynthia Landbrug laat in het Parool weten dat zij misselijk was geworden tijdens het lezen van het boek.”Ik zit vol boosheid. Ik vind het verschrikkelijk dat de negerin wordt afgeschilderd als een leeghoofd en een lustobject.” (..) ”Al die mooie praatjes dat het boek de multiculturele samenleving ontrafelt. Bullshit! Het zijn gouden tijden voor Vuijsje met zijn ziekelijke fantasie.”

Er zijn ook zwarte vrouwen die Vuijsje steunen. Bijvoorbeeld documentairemaakster Mildred Roethof die in de documentaire ‘Sex sells’ liet zien hoe jongeren seks beschouwen als ruilmiddel voor een pakjesigaretten of beltegoed. “Ik moet af en toe ook lachen om het boek”,zegt zij in Trouw. “Vuijsje is grappig en beledigend, maar dat is hij ook over Joodse en Hollandse mensen.”

De schrijver zelf reageert: “Mijn boek gaat over een Joodse jongen van deftige komaf met een Marokkaans uiterlijk, die zich verward voelt over de multiculturele wereld”. In die wereld bestaan vooroordelen nu eenmaal, zegt Vuijsje in Trouw: “Ik beschrijf zwarte vrouwen maar ook de nette mensen uit Amsterdam-Zuid heel karikaturaal. Ironie en overdrijving zijn vrij normaal in de romanschrijverij. Als je die knipoog niet ziet.”

Hij krijgt bijval van literatuurcritica Ingrid Hoogervorst tijdens een bijeenkomst in Pakhuis De Zwijger waarvan het Parool verslag doet:”Wat Vuijsje laat zien in zijn boek, is de beeldvorming over groepen in de samenleving. Hij signaleert en hij schrijft op.”

Bij Pauw en Witteman gingen Robert Vuijsje en Irma Accord met elkaar in debat. Het werd een ongemakkelijk gesprek. Accord beschuldigt Vuijsje ervan dat hij een racistisch boek heeft geschreven, omdat er racistische karakters in zouden voorkomen.

Het is een beschuldiging waartegen je je moeilijk kunt verweren. Vuijsje heeft in zijn boek op komische wijze allerlei vooroordelen aan de kaak willen stellen en is daar redelijk goed in geslaagd. De karakters in het boek van Vuijsje zou je racistisch kunnen noemen en je kunt ook discussiëren over de beelden die worden gebruikt, maar het is onzinnig een boek racistisch te noemen omdat er door personages racistische uitspraken in gedaan worden. Een boek over bijvoorbeeld een feministe is ook nog geen feministisch boek. Natuurlijk is een schrijver de geestelijk vader van zijn personages,maar die personages zijn doorgaans niet meer dan een instrument om een groter verhaal te vertellen.

Vuijsje is niet de eerste die wordt aangesproken op het gedrag van zijn personages. Jan Cremer, Jan Wolkers en Bret Easton Ellis (American Psycho) werden door het gedrag van hun personages seksisten genoemd en Joost Zwagerman (De Buitenvrouw) kreeg ook het verwijt racistisch te zijn. Nabokov kreeg na het verschijnen van Lolita het verwijt dat hij pedofiel was en Michel Houellebecq kreeg na het verschijnen van Elementaire Deeltjes en Platform te horen dat hij fascist, racist, antifeminist, reactionair en pervers is.

Literatuur is niet alleen bedoeld om te behagen of een ideale wereld voor te spiegelen. Literatuur moet ook schuren, ontroeren, een ongemakkelijk gevoel geven of kwaad maken. Om goede verhalen te vertellen kunnen ‘nette mensen’ gebruikt worden, maar juist ook hele foute personages. Voor een komisch effect of om te provoceren kunnen karikaturen of overdrijvingen worden gebruikt. Je kunt er, zeker in dit geval, over discussiëren hoe die karikaturen worden gebruikt, maar het zou de dood voor de literatuur zijn wanneer een auteur alleen nog maar over ‘nette mensen’ zou mogen schrijven of, nog erger, zich zou moeten gaan bekommeren om het imago van een stadsdeel.

Irma Accord hoopt dat het boek niet op de literatuurlijsten van scholen terecht komt. Het lijkt mij juist heel goed wanneer dit wel gebeurt.

Juist op school kunnen deze boeken namelijk kritisch besproken worden en kan het een goede aanleiding zijn om het te hebben over al die vooroordelen en stereotyperingen die in het boek gebruikt worden.Net zo goed is het belangrijk dat kinderen attent gemaakt kunnen worden op stereotyperingen in de media van zwarte mensen, van joden, moslims,Turken en Marokkanen. Ga in de klas ook het gesprek aan over stereotyperingen die in allochtone gezinnen worden gebruikt om kaaskoppen of ongelovigen te typeren. Onderzoek waarom de ene stereotypering wel pijn doet en de andere niet en of er een relatie bestaat met machtsverhoudingen in de samenleving.

Daar hebben leerlingen meer aan dan aan het verwijderen van boeken van literatuurlijsten.

Ewoud Butter is redacteur van Republiek Allochtonië en auteur van de roman Isa, een verhaal over de relatie van een duo-raadslid van de PvdA met een feministe. Het verhaal speelt in het Amsterdamse stadsdeelZeeburg.

Advertisements

About Ewoud Butter

Schrijver, onderzoeker
This entry was posted in cultuur, ewoud butter. Bookmark the permalink.

5 Responses to Is 'Alleen maar nette mensen' een racistisch boek?

  1. Saifullah says:

    Wat blanken niet snappen is dat dit boek in een groter geheel van stereotypering van zwarte mensen past.

    Een witmang kan makkelijk zijn schouders ophalen wanneer ik zeg ‘ik zocht een intellectuele platbil withoer maar ik kon er geen vinden’. Maar voor mensen die anno 2009 nog steeds de gevolgen van de Nederlandse koloniale misdaden vooelen, kan dat vrij kwetsend zijn.

    O ja, iedereen weet overigens dat Mildred Roethof een huisneger is; die documentaire is een grafisch vorm van jezelf omhooglikken door vooroordelen te bevestigen (de seksueel ongecontroleerde ‘neeger’).

    Bovendien, het is nogal opgeblazen en autochtonen neuken in de hooiberg of de fietsenstalling voor een breezer… in de Bijlmer doen ze het in de box… weinig verschil.

  2. Saifullah says:

    En bij het debat voorafgaande aan de Pauw en Witteman uitzending zei iemand ook heel treffend: hoe had u het gevonden wanneer dit over joden ging? Maar nee, dan mag je wxc3xa9l boos erom worden!

  3. Bernadette de Wit says:

    Elvira Sweet zegt dat Bijlmervrouwen heus ook “bezig zijn met hun carrixc3xa8re in plaats van met seksueel genotxe2x80x9d. Waarom niet een combi van heet en ambitieus? Daar heeft zij zelf (haar directeur toen ze nog maar een gewone manager was bij het welzijn; eenmaal op het pluche haar stadsdeelsecretaris voor de korte lijntjes) immers veel ervaring mee.

    Robert Vuijsje heeft drie categorieen negerinnen bedacht: 1. de bounty, zeg maar Mildred Roethof en Manoushka Zeegelaar Breeveld; 2. de switch-hitter, zeg maar Elvira Sweet; en 3. de Sheridaketting, zeg maar 90 procent van de Su en Anti vrouwen in de Bijlmer (en ook steeds meer Ghanese meisjes, bijgenaamd bokoe, die immers in de voetsporen van de Sherida’s volgen).

    Ik vond Irma Accord (familie van die kappersnicht?), Cynthia Landbrug en professor Gloria Wekker (bleek als een bakra, maar ideologisch ‘zwart’, platte billen) erg sneu. Daarom stel ik stel voor een vierde categorie – “Sad girls talkin’ ’bout the bad girls” – in het leven te roepen.

    Mijn complimenten trouwens voor het felrealistische verhaal, ja, zo is het in de Bijlmer. Eindelijk iemand van buiten die de moeite heeft genomen zich er grondig in te verdiepen.
    Ik begon met enige wrevel aan het boekje, omdat ik dacht: hij zoekt een Sheridaketting met hersens? Dat is een contradictio in terminis, dit boekje is dus geschreven voor mensen die nog nooit een neger van dichtbij hebben gezien.
    Sheridakettingen hebben net als iedereen in de Bijlmer een IQ van 70-80. Wil je een zwarte vrouw met hersens, zoals de hoofdpersoon, dan hoef je Amsterdam Zuid niet uit.

    Maar op blz. 48 schoot ik in de lach. David, hangjongere uit een intellectueel welgesteld milieu in Oud Zuid, heeft net aan zijn studentenvriendjes gevraagd waarom er geen negerinnen zijn. Het duurt even (blowen), dan protesteert een vriend (“En wat als je kinderen krijgt? Dan zit je met zo’n kanslozed koffieboon.”)
    De hoofdpersoon zucht.
    ‘Even stil als de grote mensen praten.’ (zegt de vriend) ‘Waarom zijn wij van Europa naar Afrika gegaan om slaven te halen? Waarom was het niet andersom?’

    Enzovoorts. Grappig, die studentikoze gesprekken. De kaboela party, het zakelijke neuken en meteen om geld of beltegoed vragen, het Grand Cafe, waar de smatjes pas om 3 uur komen omdat de kapper dan pas klaar is met het weven van het tapijt: het is allemaal uit het leven gegrepen.
    Zo is de zwarte onderklasse, in de Bijlmer, in Su en ook in Amerika.

    Sweet en de andere dames willen dit niet horen. Zeg het nooit hardop, het vele en zeer jeugdige neuken en de slordige voortplanting, de schoolmeisjes die in het trappenhuis een jongen afzuigen, de moeders die in Grand Cafe hun 14-jarige dochter aan een Nigeriaanse ouwe kerel van 45 verhuren (en hoe kan het dat die kinderen lang de portier zijn gekomen???) – zeg dat niet hardop! Hou in vredesnaam het zwarte narcisme in tact en steun het pr-beleid van Elvira.
    “Meisje, jij oeweet te veel” heb ik vaak op dreigende toon gehoord.

  4. Anne de Haan says:

    Beste Ewoud,

    Goed artikel! Ik heb de link naar deze pagina ook op onze wasbord.hyves geplaatst.

    Groetjes Anne

  5. AKO says:

    Koloniaal seksisme bij “De wereld draait door”

    Vuijsje vertelt over zijn seksistische koloniale fantasienBij de VARA zijn woedende reacties binnengekomen op een recente aflevering van xe2x80x9cDe wereld draait doorxe2x80x9d , gepresenteerd door Matthijs van Nieuwkerk. In dat praatprogramma sprak de presentator met Robert Vuijsje, de auteur van de roman xe2x80x9cAlleen maar nette mensenxe2x80x9d. De hoofdpersoon van dat boek komt uit een gegoed en intellectueel milieu. Hij is op zoek naar xe2x80x9ceen echte negerinxe2x80x9d met dikke billen, grote borsten en een groot libido. Zijn jachtterrein is de Amsterdamse Bijlmer, waar hij makkelijk goedkope seks denkt te kunnen krijgen.

    Het gesprek tussen Van Nieuwkerk en Vuijsje ontpopte zich tot een wanstaltige show van seksistische mannen onder elkaar. Vuijsje liet met pretoogjes blijken dat de roman autobiografisch opgevat dient te worden. Waarom zou hij niet op zwarte vrouwen mogen vallen, zo verdedigde hij zich. Want dat soort vrouwen zijn vrolijk, uitbundig en ongeremd, zo legde hij met zichtbaar genoegen zijn eigen clichee-denkbeelden uit. Daarbij gaf hij met beide handen de veronderstelde grootte aan van xe2x80x9cde dikke billenxe2x80x9d van xe2x80x9ceen echte negerinxe2x80x9d, wat ook een lachende Van Nieuwkerk deed. Vuijsje vertelde verder dat de hoofdpersoon van zijn boek ook wel eens een intellectuele xe2x80x9cnegerinxe2x80x9d meemaakt, maar die blijkt xe2x80x9csaaixe2x80x9d te zijn.

    Het gaat niet om de seksuele voorkeur van Vuijsje. Het gaat er niet om dat hij een zwarte vriendin heeft. Het gaat erom dat hij in zijn boek en op tv een koloniaal beeld neerzet van xe2x80x9cde negerinxe2x80x9d als een heet, gewillig, onverzadigbaar en exotisch lustobject. Zo reproduceert hij de aloude machtsverhouding tussen de witte slavenhouder die zijn lusten wil botvieren, en de zwarte slavin die het haar baas naar de zin moet maken. De verontwaardiging over Vuijsjes boek en tv-optreden is terecht groot. Organisaties van zwarte vrouwen hebben protestbrieven naar de VARA gestuurd. Cabaratixc3xa8re en actrice Anousha Nzume spreekt van xe2x80x9ckoloniaal seksismexe2x80x9d. “Ben ik dan een negerinnenwijf dat niet zo moet zeuren? Ik ben geen negerin en ook geen wijf. Maar ik blijf wel zeuren.” Ze noemt Vuijsjes roman xe2x80x9cdicklitxe2x80x9d, lulliteratuur. Elvira Sweet, voorzitster van het stadsdeel Amsterdam Zuidoost, zegt het xe2x80x9cspuugzatxe2x80x9d te zijn dat de Bijlmer ook nu weer wordt gestigmatiseerd als een verpauperd en verloederd getto waar mannen snel en goedkoop seksueel avontuur kunnen beleven. Vuijsjes roman is onlangs in de prijzen gevallen. Volgens het juryrapport “swingt” het boek “als een zwarte tiet”. Wie een literair werk zo beoordeelt, geeft graag een prijs voor alledaags racisme en seksisme.

    Harry Westerink , vrijdag 15 mei 2009

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s