Uit het onderzoek naar jihadistische netwerken die in of vanuit Nederland opereren is
in 2008 gebleken dat de terroristische dreiging steeds meer uitgaat van transnationale
en lokale netwerken met een internationale orixc3xabntatie, maar minder vanuit lokaalautonome
netwerken.
In het afgelopen jaar kenmerkten lokaal-autonome netwerken zich in Nederland nog
steeds door verdeeldheid en een gebrek aan leidersfiguren. In 2008 heeft zich geen
concrete terroristische dreiging voorgedaan vanuit lokaal-autonome netwerken; wel
vond een aantal incidenten plaats waarbij sprake was van dreiging. De AIVD heeft
het afgelopen jaar maatregelen mogelijk gemaakt die hebben bijgedragen aan het
neutraliseren van deze dreiging.

De meest opvallende waarnemingen van de AIVD in 2008 zijn:
xe2x80xa2 Bekende salafitische centra laten zich in het openbaar gematigder uit dan in besloten
kring;
xe2x80xa2 Er is een zeker xe2x80x98zelfreinigend vermogenxe2x80x99 op gang gekomen; extremisten worden
geweerd;
xe2x80xa2 De weerstand van de Nederlandse moslimgemeenschap tegen radicale stromingen is
toegenomen;
xe2x80xa2 Het aantal extremistische uitlatingen vanuit radicaalislamitische hoek op
Nederlandse internetsites is in 2008 niet toegenomen.

Op korte en middellange termijn bestaat hierdoor geen gevaar van grootschalige
ontvankelijkheid voor radicale religieuze ideexc3xabn binnen de Turkse gemeenschap
in Nederland. Wel blijkt xe2x80″ zoals ook al vermeld in het jaarverslag over 2007 xe2x80″ dat
het aantal individuen dat zich onttrokken heeft aan deze weerstand en vervolgens
radicaliseert tot jihadisme, wel toeneemt. Het internet, met name radicaalislamitische
sites en forums, speelt in sommige gevallen een rol bij deze radicalisering.

Een deel van de Marokkaanse gemeenschap in ons land is nog steeds ontvankelijk
voor radicalisering. Het gaat daarbij vooral om jongeren die een gevoel van erkenning
en acceptatie missen en moeilijk aansluiting vinden bij de Nederlandse samenleving.
Zij vinden elkaar in een gedeelde onvrede en frustratie over hun eigen positie en de
positie van moslims in Nederland. Ze ontmoeten elkaar op internet en bijvoorbeeld
tijdens lezingen van jongerenpredikers. Voor velen van hen is deze zogenaamde radicaalislamitische jeugdcultuur een manier om aansluiting te vinden bij een groep
die hen een eigen identiteit geeft in de Nederlandse samenleving en een manier om
erkenning en een positief zelfbeeld te verwerven.
De AIVD onderzoekt organisaties en personen die deze potentixc3xable voedingsbodem
onder moslimjongeren benutten om hun (radicale) ideexc3xabn te verspreiden. In 2008 is
gebleken dat Marokkaanse moslimjongeren verder radicaliseren, maar dat dit slechts
op beperkte schaal gebeurt.
De AIVD constateert dat onder andere Marokkaanse moslims steeds vaker via een
democratische en activistische weg hun ongenoegen uiten over de positie van moslims
in Nederland en in de rest van de wereld. Met name de gewapende strijd in Gaza, die
eind december 2008 aanving, heeft geleid tot initiatieven zoals demonstraties, petities,
geldinzamelingen, uitingen via de pers en oproepen tot het boycotten van bijvoorbeeld
Israxc3xablische producten. De films van Geert Wilders en Ehsan Jami hebben in dat opzicht
beduidend minder respons opgeroepen.
3.3 Radicalisering binnen overige gemeenschappen in Nederland
Conflicten in het land van herkomst geen primaire reden voor radicalisering onder
minderheden
Onderzoek van de AIVD naar de Somalische, Iraakse en Afghaanse gemeenschappen
in Nederland heeft uitgewezen dat een conflictueuze situatie in het land van herkomst
geen primaire reden is voor radicalisering in de diaspora. Dit laat overigens onverlet dat
individuen uit deze gemeenschappen wel ontvankelijk kunnen zijn voor radicalisering,
waarbij hun etnische achtergrond veelal minder een rol speelt. Geconstateerd is
dat bij de Iraakse en Afghaanse gemeenschappen nauwelijks sprake is van een
voedingsbodem voor radicalisering. Ondanks de heterogene samenstelling van deze
twee gemeenschappen lijkt men in Nederland controverses onderling en confrontaties
met de Nederlandse maatschappij te mijden. De gemeenschappen voelen zich wel
betrokken bij de ontwikkelingen in het land van herkomst en bij veranderingen in het
Nederlandse asielbeleid.
Binnen de Somalische gemeenschap blijkt een grotere voedingsbodem voor
radicalisering aanwezig. Opvallend is dat hierbij de gemarginaliseerde positie in de
Nederlandse samenleving van groter belang is dan de instabiele situatie in Somalixc3xab.
Tegelijkertijd zijn er wel meer signalen dat het gewelddadige verzet in Somalixc3xab kan
rekenen op steun van sommige leden van de Somalische gemeenschap.
Nog steeds draagt een groot deel van de
Nederlandstalige islamitische websites een salafitische boodschap uit. Het aantal
extremistische uitingen en bedreigingen vanuit radicaalislamitische hoek op en via
Nederlandse websites is iets verminderd. Deels kan dit worden verklaard uit streng
modereerbeleid van sommige grote webfora. Voorts lijkt er sprake van een afnemende
interesse onder moslimjongeren om zich op internet extreem uit te laten. Het feit dat
internetters zich in toenemende mate realiseren dat extremistische uitlatingen ook
door opsporingsinstanties kunnen worden opgemerkt, en dat van bedreigingen in veel
gevallen aangifte wordt gedaan, heeft er waarschijnlijk toe bijgedragen dat het aantal
extremistische uitlatingen enigszins is afgenomen.
In 2008 zijn er geen nieuwe Nederlandstalige websites bijgekomen die een
jihadistische ideologie uitdragen. De jihadistische websites die momenteel op het
Nederlandstalige deel van het internet zijn terug te vinden, zijn veelal enkele jaren
oud, worden niet of nauwelijks bijgehouden en kunnen naar het oordeel van de AIVD
op nog maar weinig interesse rekenen. Op dit moment zijn minder dan tien van
dergelijke sites online. Bij andere radicaalislamitische stromingen is eerder sprake

Jihadistisch terrorisme blijft voor Nederland een bedreiging vormen. In maart 2008 heeft de NCTb het algemeen dreigingsniveau verhoogd van xe2x80x98beperktxe2x80x99 naar xe2x80x98substantieelxe2x80x99. Aanleiding hiervoor was de door de AIVD en MIVD geconstateerde toegenomen dreiging vanuit internationaal opererende netwerken.
Het dreigingsprofiel van Nederland was al geruime tijd hoog, onder meer wegens de militaire aanwezigheid in Irak en nu in Afghanistan. Ook het kritische islamdebat in Nederland heeft bijgedragen aan dit profiel. Van bijzondere betekenis was het verschijnen van de film Fitna van PVV-fractievoorzitter Geert Wilders in maart 2008.
De film zorgde aanvankelijk voor weinig beroering onder de moslimbevolking, zowel in Nederland als elders in de wereld. Op termijn blijkt de film echter een belangrijke factor te zijn voor het profiel van Nederland binnen jihadistische netwerken.
Fitna wordt door jihadisten als een belediging van de islam gezien en als zodanig aangegrepen als legitimatie voor het aanmerken van Nederland(se belangen) als doelwit. Hierdoor nam in 2008 de voorstelbaarheid toe van een jihadistische aanslag in Nederland of op Nederlandse belangen in het buitenland.
De AIVD houdt er rekening mee dat Nederland nog geruime tijd als voorkeursdoelwit zal gelden.
Hieronder volgen
de belangrijkste internationale ontwikkelingen die zich in 2008 op het gebied van
jihadistisch terrorisme hebben voorgedaan:
xe2x80xa2 Nederland en Nederlandse belangen vormen een voorkeursdoelwit voor
internationaal opererende jihadistische netwerken;
xe2x80xa2 Internationaal opererende jihadistische netwerken lijken meer nadruk te hebben
gelegd op westerse doelwitten. Deze doelwitverschuiving is onder andere
opgetreden door het verlies aan sympathie onder
de potentixc3xable achterban en binnen
de eigen gelederen, doordat bij de aanslagen in de islamitische wereld vooral
moslimslachtoffers vallen;
xe2x80xa2 Het vermogen van Al Qaxe2x80x99ida om aanslagen te (laten) plegen is de afgelopen jaren
toegenomen;
xe2x80xa2 De AIVD ontving een groeiend aantal signalen dat uit Europa afkomstige personen
een militaire opleiding volgen in trainingskampen in de Pakistaans-Afghaanse regio.
Hiermee kan het vermogen van (kern-)Al Qaxe2x80x99ida toenemen om aanslagen in Europa
te (laten) plegen.
Wat betreft nationale ontwikkelingen op het gebied van jihadistisch terrorisme hebben
zich in 2008 de volgende ontwikkelingen voorgedaan:
xe2x80xa2 Lokaal-autonome jihadistische netwerken bleken nog steeds verdeeld en het ontbrak
deze netwerken aan leidersfiguren;
xe2x80xa2 De AIVD heeft via de CT Infobox informatie verstrekt aan de IND, waarmee met
succes een aantal jihadistische onderzoekssubjecten vreemdelingrechtelijk zijn
aangepakt;
xe2x80xa2 Binnen verschillende (inter)nationale jihadistische netwerken waarnaar de AIVD
onderzoek verricht hebben aanhoudingen plaatsgevonden, onder meer op basis van
ambtsberichten van de AIVD;
xe2x80xa2 In Barcelona werd in de nacht van 18 op 19 januari 2008 een jihadistischterroristische
cel (deels) opgerold. De AIVD beschikte over informatie dat een direct
aan deze cel te relateren persoon zich met een studentenvisum in Nederland bevond
en een (zelfmoord)aanslag in Duitsland had moeten plegen. Deze persoon is door de
politie aangehouden en in augustus 2008 overgeleverd aan de Spaanse autoriteiten

In 2008 hebben zich de volgende ontwikkelingen voorgedaan in de aandachtsgebieden
links-, rechts- en dierenrechtenextremisme:
xe2x80xa2 Ook in 2008 was sprake van een gewelddadige houding van antifascisten jegens
hun extreemrechtse tegenstanders. In een enkel geval werden deze tegenstanders in
elkaar geslagen en beroofd;
xe2x80xa2 Het verzet tegen het asiel- en vreemdelingenbeleid heeft vaste voet gekregen binnen
het Nederlandse linkse activisme. Daarbij hanteert men in toenemende mate de
modus operandi van dierenrechtenextremisten;
xe2x80xa2 SHAC-Nederland is opgericht. Deze groep richt zich op de oorspronkelijke, aan
het Britse dierproevenlaboratorium Huntingdon Life Sciences (HLS) te relateren
doelwitten. Deze worden uitgevoerd door individuele of in kleine cellen opererende
radicale activisten. De AIVD verwacht dat met de oprichting van SHAC-Nederland
het aantal xe2x80x98home visitsxe2x80x99 de komende tijd zal toenemen.
Net als voorgaande jaren blijft het extreemrechtse en rechts-extremistische milieu
in Nederland gekenmerkt door fragmentatie en versnippering. Bij enkele publieke
manifestaties (tussen de 70 en 100 deelnemers) trokken verschillende rechtse
groeperingen gezamenlijk op zonder dat van een groeiende eenheid sprake is. Jongeren
die zich in het openbaar manifesteren met rechts-extremistische uitingen en symbolen
blijven vooral een openbare ordeprobleem. Een ontwikkeling naar rechts-extremistisch
terrorisme is dan ook niet aan de orde.

About Ewoud Butter

Schrijver, onderzoeker
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s